Zmiana czasu na zimowy – kiedy wypada i jak wpływa na organizm?

Najbliższa zmiana czasu na zimowy wypada w nocy z 24 na 25 października 2026 roku – wtedy cofniemy zegary z godziny 3:00 na 2:00. Dzięki temu prześpimy o godzinę dłużej, choć organizm może przez kilka dni odczuwać przesunięcie rytmu dobowego. W dalszej części wyjaśniamy, skąd bierze się ta praktyka i jak złagodzić jej skutki.

Czym jest zmiana czasu na zimowy i skąd się wzięła?

Zmiana czasu na zimowy to powrót z czasu letniego do standardowego. W Polsce standardowy czas jest określany jako czas środkowoeuropejski (CET) i odpowiada strefie UTC+1. W okresie letnim stosujemy czas środkowoeuropejski letni (CEST), czyli UTC+2. W anglojęzycznych publikacjach praktykę przestawiania zegarków oznacza się skrótem DST – Daylight Saving Time.

Skąd wziął się pomysł na przestawianie zegarków?

Już Benjamin Franklin w 1784 roku pisał o lepszym wykorzystaniu światła dziennego, ale jego propozycje miały charakter prześmiewczy. Poważnie temat podjął William Willett w broszurze „Waste of Daylight” z 1907 roku, a podobny pomysł przedstawiał George Vernon Hudson. Pierwsze realne wdrożenie nastąpiło jednak dopiero w czasie I wojny światowej.

30 kwietnia 1916 roku Niemcy oraz Austro-Węgry przesunęły zegary o godzinę do przodu. Zmiana weszła w życie o godzinie 23:00, a powrót zaplanowano na 30 września 1916 roku na godzinę 1:00. W kolejnym roku czas letni wprowadzano w nocy z 15 na 16 kwietnia, a odwoływano z 16 na 17 września.

Jak zmiana czasu rozwijała się w Polsce?

W Polsce pierwsza zmiana czasu miała miejsce w 1919 roku. Później nie była prowadzona co roku – stosowano ją między innymi w latach 1945–1949 i 1957–1964. Regularne przestawianie zegarków trwa od 1977 roku, a od 1996 roku obowiązują w naszym kraju wspólne unijne reguły.

Obecnie czas letni stosuje blisko 70 państw. W Europie wyjątkami są między innymi Rosja, Turcja, Białoruś i Islandia. Głównym celem pozostawało lepsze wykorzystanie światła dziennego oraz oszczędność energii elektrycznej, choć wyniki badań bywają rozbieżne – w Nowej Zelandii odnotowano spadek zużycia o 5%, w USA o 1% dziennie, a w Indianie zmiana przyniosła więcej strat niż korzyści.

Kiedy wypada najbliższa zmiana czasu na zimowy?

W 2026 roku przejście na czas zimowy odbędzie się w nocy z soboty 24 października na niedzielę 25 października. Zegarki cofniemy z godziny 3:00 na 2:00, a noc potrwa dziewięć godzin. To oznacza jaśniejszy poranek i dodatkową godzinę snu.

Daty zmian w ostatnich latach i w bieżącym roku przedstawiają się następująco:

Najbliższa zmiana czasu na zimowy wypada w nocy z 24 na 25 października 2026 roku – cofamy zegary z 3:00 na 2:00.

Jak zmiana czasu na zimowy wpływa na organizm?

Choć jesienne cofnięcie zegarów daje dodatkową godzinę snu, nagła zmiana rytmu dobowego bywa odczuwalna. W pierwszych dniach część osób skarży się na zmęczenie, obniżoną koncentrację, zaburzenia nastroju oraz problemy ze snem. Seniorzy i osoby z chorobami sercowo-naczyniowymi mogą reagować silniej.

Zaletą tej zmiany są jaśniejsze poranki, co pomaga osobom wcześnie zaczynającym dzień. Wadą jest wcześniejszy zmrok, który niekiedy obniża nastrój i ogranicza popołudniową aktywność.

Dlaczego organizm potrzebuje czasu na adaptację?

Rytm dobowy steruje wieloma procesami – od snu po apetyt i metabolizm. Przesunięcie czasu o godzinę potrafi przejściowo zaburzyć te funkcje. Krótszy sen przy zmianie wiosennej bywa łączony z większą liczbą zawałów serca i depresji, natomiast jesienią problem jest zwykle mniejszy, choć również wymaga kilku dni na przystosowanie.

Jakie inne skutki niesie przestawianie zegarków?

Zmiana czasu to też wyzwanie dla transportu, lotnictwa i systemów informatycznych. Pociągi muszą korygować postoje, a bankowość elektroniczna bywa czasowo ograniczana. Dochodzą do tego koszty logistyczne i administracyjne, które coraz częściej wymienia się jako argument za rezygnacją z dwukrotnej zmiany czasu.

Badania nad bezpieczeństwem drogowym nie są jednoznaczne. Część autorów wskazuje na mniej wypadków przy lepszym świetle dziennym, inni zwracają uwagę, że dobra widoczność sama w sobie nie eliminuje ryzyka. W praktyce każdemu przestawieniu czasu towarzyszy okres wzmożonej uwagi na drodze.

Jak przygotować się do przestawienia zegarków?

Aby złagodzić skutki zmiany czasu, warto zacząć przygotowania kilka dni wcześniej. Organizm najłatwiej przystosowuje się do stopniowego przesuwania pory snu i pobudki. W samej nocy zmiany pamiętaj też o ręcznym przestawieniu zegarów, które nie synchronizują się automatycznie.

W praktyce pomocne mogą być następujące działania:

• kładzenie się spać 15–20 minut wcześniej przez kilka dni przed zmianą,
• unikanie ciężkich posiłków i kofeiny późnym wieczorem,
• poranna ekspozycja na naturalne światło po przebudzeniu,
• zaplanowanie spokojniejszego dnia bez nadmiaru obowiązków.

Zegary analogowe przestawisz ręcznie, wyciągając koronkę i obracając nią. W zegarkach elektronicznych najczęściej używa się przycisków „adjust” oraz „mode”. Urządzenia z synchronizacją radiową, GPS oraz smartwatche zwykle zmieniają godzinę bez ingerencji użytkownika.

Czy zmiana czasu w Polsce zostanie zniesiona?

W 2018 roku w ankiecie Komisji Europejskiej 84% respondentów opowiedziało się za zniesieniem zmiany czasu, a w Polsce poparcie wyniosło 78%. Parlament Europejski zatwierdził w 2019 roku plan zakończenia tej praktyki od 2021 roku. Rada Unii Europejskiej nie domknęła jednak prac, a decyzję opóźniły pandemia COVID-19, brexit i wojna w Ukrainie.

W Polsce obowiązuje rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 4 marca 2022 roku, które obejmuje czas letni w latach 2022–2026. Wynika z niego, że w 2026 roku nadal przestawiamy zegarki dwa razy. Podstawą dla tego rozporządzenia jest ustawa z 10 grudnia 2003 roku o czasie urzędowym.